Waarom veranderen we niet (ondanks pijn en verdriet)?

Zelfbeeld als kompas

Ons zelfbeeld is, zoals het woord al zegt, het complete beeld dat we van onszelf hebben. Onze gedachten, gevoelens, voorkeuren, wensen, meningen en eigenlijk alles dat “wij zijn.”

Dat zelfbeeld is een constant in-progress met alle nieuwe ervaringen die we opdoen.

Voor de goede orde: zelfbeeld is dus wat anders dan een identiteit.

Een identiteit is vooral alles dat we willen zien en laten zien. Zelfbeeld is daarentegen alles wat we weten. Dus ook alle minder leuke dingen die we liever afstaan aan de overbuurman die iedere zondag om 09:00 z’n klopboormachine gebruikt.

Zelfbeeld en identiteit kunnen dus ook nog eens erg met elkaar botsen, want het is ab-so-luut geen gegeven dat we onszelf willen zien zoals we daadwerkelijk zijn.

Maar genoeg over identiteit. Het gaat even over zelfbeeld.

Een duidelijk zelfbeeld fungeert als een kompas dat ons door het leven heen navigeert.

Zo denk ik helder voor ogen te hebben wie de persoon Michael is. Dat maakt het makkelijk voor mij om keuzes te maken waarvan ik kan op voorhand kan voorspellen dat ik (Michael Cervino) er achteraf geen spijt van krijgt en er beter van wordt.

Oftewel, dit heldere zelfbeeld zorgt ervoor ik mij structureel kan gedragen als de persoon die ik denk te zijn.

Alle keuzes die we dagelijks maken, maken we dus allemaal vanuit beeld dat we van onszelf hebben. Hoe helderder dit beeld is, hoe makkelijker het is om keuzes te maken die dit zelfbeeld bevestigen. En keuzes te vermijden die dit zelfbeeld tegenspreken.

Als we geen duidelijk beeld hebben van wie we zijn, dan is vrijwel onmogelijk om structureel goede keuzes te maken. En daarmee wordt het verdomd moeilijk om iets op te bouwen in ons leven, want iets opbouwen vereist toch meestal wel dat we structureel bepaalde keuzes maken.

Wij mensen hebben dus simpelweg een helder zelfbeeld nodig om goed te kunnen functioneren in deze wereld. Dat is waarom het naarmate we ouder worden onze keuzes iets meer in overeenstemming zijn en we minder all over the place kiezen – een helderder zelfbeeld.

Dat we onbewust graag willen dat alles blijft zoals het is, heeft dus een functie. Dat heldere zelfbeeld. Niet omdat dit zelfbeeld perse goed is. Maar omdat het vertrouwd is. Het is helder. Het zorgt ervoor dat we weten hoe we ons moeten gedragen naar wie we denken te zijn.

Biologisch gezien houden we ons zelfs liever vast aan een helder zelfbeeld dat destructief is, dan een troebel zelfbeeld dat potentieel constructief kan zijn.

We willen trouw blijven aan onszelf, omdat dit makkelijker is om door het leven te navigeren.

Door deze biologische drang denken we dat wie we op dit moment zijn bepaalt hoe wij de rest van ons leven zullen (en moeten) zijn. We denken, dat als we veranderen, dat we op de een of andere manier niet helemaal trouw zijn aan onszelf. Aan wie we altijd zijn geweest. We weigeren ons (onbewust) anders te gedragen, omdat “dat niet is wie we zijn”.

Ondanks de pijn, het verdriet en de angst en onzekerheid die we ervaren. En ondanks alle andere redenen die we kunnen bedenken om te veranderen. Want “zo zijn wij nou eenmaal”.

Maar als we onszelf in een hokje plaatsen met het label “dat is niet wie we zijn” dan verzekeren we onszelf ervan dat we hier ook niet uitkomen.

Deze biologische drang kan ons helpen op momenten dat we niets aan ons gedrag willen veranderen, maar vormt een probleem als we gedrag graag zouden willen veranderen.

De problemen die we nu ervaren kunnen oplossingen zijn geweest voor problemen uit het verleden. Maar het leven verandert. Waar deze gedragingen eerst zelfverdediging waren, kunnen ze nu een handicap vormen.

En wanneer zelfverdediging (oplossingen voor problemen) zelf destructief wordt, dan verliest het zijn copingswaarde – dat betekent dat een oplossing op een probleem niet langer waardevol is.

Ieder van ons ervaart dezelfde uitdagingen wanneer we iets willen veranderen. Dat heeft dus ook een hele duidelijke functie. Een functie die ons niet altijd even goed van pas komt, maar het is een functie die we in ons voordeel kunnen gebruiken.

“Maar damn Michael, wees nou eens een keer positief. Vraag bijvoorbeeld waar dat zelfbeeld juist een positieve bijdrage levert!“

Oke, vooruit.

Waar levert jouw zelfbeeld momenteel juist een positieve bijdrage? Welk positief aspect van jouw persoonlijkheid en gedrag is zo diep genesteld dat zelfs als zóú je het willen, zou het lastig zijn om te veranderen?

150+ mensen stuur ik één keer per week een verhaal over donkere emoties en gedachtes.