Waarom zijn we egoïstisch tijdens een crisis?

Een halfjaar terug besloot ik even helemaal te stoppen met social media.

Het idee ontstond toen ik op een zaterdagmiddag 20 gram magic truffels (not drugs advice) nam en 6 uur lang knetter hard ging filosoferen.

Dit heeft overigens helemaal niets met deze blog te maken, maar als je stopt met social media krijgt je brein dezelfde neigingen als iemand die stopt met het eten van vlees — je vertelt het gewoon altijd eventjes op elk ongepast moment. Omdat je jezelf een echte baas vindt.

Maar op 8 maart logde ik weer eens in op Twitter. En het eerste dat ik trof was een post over het Corona virus (was te verwachten). In Wuhan zijn er namelijk mensen geïnterviewd over hun quarantaine periode en de meeste van deze mensen rapporteerde meerdere positieve effecten van de quarantaine periode. Zo rapporteerde vrijwel iedereen dat het wel fijn was om geforceerd te worden om tijd te besteden met je geliefde gezin.

En toen ik wat naar beneden scrolde viel mijn oog op een reactie op de tweet over de quarantaine periode. (Zie afbeelding)

“Mijn kinderen wonen in een andere stad, dus dan heb je al een probleem”

We zien hier hoe iemand zich aangesproken voelt door iets wat niet over hem gaat — de trend van 2019/2020 als je het mij vraagt. Maar dat terzijde.

Er zijn honderden, duizenden, van dit soort voorbeelden dat iemand tegengeluid op iets geeft vanuit zijn eigen, egocentrische perspectief. Een perspectief dat als enige uitkomst biedt dat je je vrijwel altijd aangesproken voelt door vrijwel alles dat er wordt gezegd.

Als we vanuit het perspectief van de mens een bericht lezen dat medemensen twee weken lang geforceerd met geliefden in huis moeten blijven, is het dan überhaupt nog mogelijk om tegengeluid te willen geven op iets dat in feiten warmte probeert te schijnen op een kil onderwerp?

Wat mij betreft is dat best een ding — dat we de wereld iets teveel vanuit het individu bekijken. En te weinig als collectief. Als mens.

In tijden van angst, van schaarste, lijkt het recht verdwenen om als collectief te denken. In plaats van als individu. Het recht van samen sterk zijn, van niet zeuren, je niet bij elke fucking scheet aangevallen voelen, niet altijd maar eisen stellen, niet meteen beroep doen op je rechten. Wat verdwenen lijkt is het recht om je verbonden te voelen met iedereen om je heen. In plaats van je aangevallen te voelen door iedereen.

Maar weetje Kath, dit gaat helemaal niet over jou. Maar over ons. Jij, ik en ook je kinderen die in een andere stad dan jij wonen. Het gaat over de mens. De meeste zaken in het leven gaan helemaal niet over het individu, maar over de mens als collectief.

We moeten ernaar streven om niet constant aan de impuls van het gemakkelijk aan te spreken zelf-acceptatie toe te geven. Het kan geen kwaad om te leren hoe we (als collectief) leed aanspreken en verdragen, in plaats van het te projecteren op alles en iedereen om ons heen.

Het gevaar van acceptatie is dat wij mensen ons gedrag er erg snel mee rechtvaardigen. En dit gedrag moeten we op geen enkele manier willen rechtvaardigen. Het is ronduit egocentrisch.

Maar….

Dit gedrag veroordelen is de makkelijke route. De route die eigenlijk geen moeite kost. Onze intuïtieve fallback, om alles te veroordelen wat niet in ons waardensysteem past.

Om de reactie van Kath, of hamster gedrag, beter te begrijpen moeten we begrijpen wat er met de mens gebeurt in tijden van schaarste. Van paniek. We moeten begrijpen wat er gebeurt als de mens dermate onder druk gezet wordt, dat de realiteit geen ruimte meer overhoudt behalve voor zichzelf. En zijn eigen wil om te overleven.

Wat we hier zien, zijn de menselijke, primitieve drijfveren aan het werk. De drijfveren die ons moeten helpen te overleven wanneer ons zenuwstelsel acht dat dit nodig is. Onze drijfveren die niets anders dan overleven willen en bereid zijn tot alles om dit te bereiken.

De menselijke overleef stand

Deze overleef stand wordt ingeschakeld door het zenuwstelsel als het erg (of lang) genoeg deprivatie ervaart van een (of meerdere) van onze psychologische of biologische basisbehoeften — autonomie, binding, competentie, veiligheid, voeding, beweging, slaap of natuur.

De huidige corona situatie is niet alleen voor onze gezondheid, maatschappij en economie een catastrofe, maar is een gigantische klap op ons zenuwstelsel.

Niet alleen worden we compleet van onze autonomie (keuzevrijheid) beroofd. Niet alleen worden we beperkt in sociale binding (door afstand). Niet alleen worden we gigantisch beperkt in onze beweeg vrijheid. Onze veiligheid is voor het eerst in ons leven op grote schaal, feitelijk, in gevaar.

Zowel psychologische als biologische basisbehoeften worden abrupt, vrijwel allemaal tegelijk, volledig gefrustreerd. Gefrustreerd tot het punt dat het zenuwstelsel niets anders meer kan dan in paniek raken. Niets anders meer kan dan reageren. Reageren op het gevaar dat het acht te bespeuren.

Deze verdediging is een essentiële functie van het zenuwstelsel, want zonder, zouden we niet overleven. Zonder, zouden we niet weten wat goed en slecht voor ons is.

Het enige waar we het zenuwstelsel bij moeten helpen, is het kanaliseren van de angst. Het zenuwstelsel weet niet beter dan zijn verdediging naar alles en iedereen uit te slaan waarvan het gevaarlijk acht te zijn — zoals dat Kath zich erg snel aangesproken voelt door een compleet onschuldig, zelfs mooi, bericht. Of dat mensen genoeg toilet-papier kopen om 72 jaar lang mee te kunnen kakken.

Intuïtieve verdediging van het zenuwstelsel is vaak egocentrisch. De angst laten kanaliseren waar het ons op dat moment uitkomt is daarmee ook de makkelijke route. De route die eigenlijk geen moeite kost. Maar we kunnen ervoor kiezen om in ieder geval een poging te doen deze angst beter te kanaliseren.

Zoals bijvoorbeeld een deel van onze keuzevrijheid terug te winnen door te kiezen hoe we onze tijd nuttig gaan besteden. Of door te kiezen wat van onze sociale binding terug te winnen door dierbare vaker te zien en spreken via (video)bellen. Wat spelen met de kids, voor wat extra beweging. Of doe eens gek en knal er een home-workout uit (genoeg gratis aanbod deze dagen).

Angst is een gegeven. Wat geen gegeven hoeft te zijn is de destructieve manier waarop we het nu kanaliseren (op elkaar).

Het is dus niet dat Kath een stomme kut is. Of dat de menselijke hamsters altijd egoïstisch zijn. Maar er heerst angst en frustratie. Er heerst schaarste. Net als bij mij. Net als bij ons allemaal.

Kanaliseer je angst.

Acceptatie (en daarmee rechtvaardiging) van destructief gedrag is geen oplossing.

Wat wel een oplossing kan zijn, is begrijpen wat er speelt. Bij Kath. Bij mij. Bij jou. Durven inzien dat wij mensen niet altijd zo slecht zijn als het lijkt. Een mooie start lijkt me. Een start die ineens de condities schept waar compassie de plaats inneemt van acceptatie. Een start die het mogelijk maakt met elkaar te verbinden via ons leed. In plaats van ons ermee te verdedigen.

Compassie wil niet zeggen dat ons gedrag juist is. Het wil wel zeggen dat het begrijpelijk is. En waar begrip is, is verbinding. En waar verbinding is, is in ieder geval een beetje minder leed dan waar eenzaamheid bestaat.

Kath, ik vond je een gigantische kuttenkop. Maar door langer stil te staan bij je reactie besef ik net wat beter wat de psychologische gevolgen zijn van een catastrofe als Corona.

De gratis trip die 150+ mensen deden. 20 zijn er levenslang verward. 34 zijn er nooit meer teruggevonden. De trip is op eigen risico.