Waarom ik vind dat self-love niet bestaat

Zelfvertrouwen & eigenwaarde

Ik schreef laatst een Instagram post waarin ik self-love BULLSHIT noemde. Dat schreef ik uit passie, want het is een onderwerp dat mij echt aan het hart gaat. En als daar verkeerde dingen over worden gezegd, dan floep ik er nog al eens wat uit.

Dat betekent niet dat ik het, in rustige staat, niet eens ben met wat ik eerder over self-love zei, maar het heeft wat nuance nodig. En met deze blog zal ik wat nuance aanbrengen aan mijn oordeel over self-love.

Laten we beginnen bij de definitie van self-love.

De term self-love bestaat dus uit twee begrippen: (1) Het zelf & (2) liefde/liefhebben.

Om het zelf te definiëren heb je ongeveer 1500 pagina’s nodig en dan nog is het begrip niet te definiëren zonder dat je minstens tien chagrijnige filosofen op je dak krijgt. Laten we het zelf dus even simplificeren, omwille van de begrijpelijkheid van deze blog (en omdat ik niet al die chagrijnige filosofen op mijn dak wil):

“Het zelf, is het beeld dat we van onszelf hebben.”

Dan komt liefde/liefhebben. Nog zo’n begrip waarmee je altijd wel iemand op je dak krijgt als je het probeert te definiëren. Maar sinds kort durf ik het wel aan. Dat betekent niet dat ik denk de waarheid in pacht te hebben, maar voor het eerst heb ik een definitie waar ik, voor nu, tevreden mee ben voor mezelf.

Mijn definitie van liefde vond ik door mijn favoriete soevereine reis- en plantenbaas Jelmer de Boer. Ik vond mijn definitie van liefde niet doordat ik verliefd werd op Jelmer, maar hij tipte mij het boek standpunten van Svend Brinkmann.

Jelmer schreef hier laatst ook een stukje over op zijn blog en omdat ik vind dat hij het perfect omschrijft citeer ik hem:

“In Standpunten wordt liefde besproken als iets anders laten zijn op eigen voorwaarden, zonder het te willen overnemen, verslinden, ontkennen of onwerkelijk maken. Van jezelf houden is volgens Brinkmann onmogelijk om dezelfde reden dat je geen geld van jezelf kunt lenen: liefhebben is iets buiten jezelf accepteren.

Self-love is daarmee een contradictio in terminis.”

Self-love is dus een vierkante cirkel. Het is vloeibaar ijs.

Nou kan je natuurlijk een andere definitie van liefde gebruiken waardoor dit argument geen stand houdt. En juist daarom wil ik het concept self-love nog vanuit andere hoeken benaderen.

Self-love als onvoorwaardelijke liefde voor onszelf

Self-love wordt ook vaak uitgelegd als een onvoorwaardelijke liefde voor onszelf — Dat we van onszelf moeten houden, ongeacht wie we zijn, wat we doen en hoe we eruit zien.

Het gevolg zou moeten zijn dat we de lat wat minder hoog leggen voor onszelf en van onszelf leren te houden zoals we zijn — onvolmaakt.

Nou is er helemaal niets mis met wat minder streng zijn voor onszelf, omdat ik inderdaad ook van mening ben dat we gebukt kunnen gaan onder de druk van een maatschappij waar het alsmaar meer en beter moet. Maar het wordt mijn inziens een heel ander verhaal als we onvoorwaardelijkheid hierbij betrekken. De oplossing voor een bestaand probleem creëert dan ineens zijn eigen problemen.

Het voornaamste probleem met onvoorwaardelijkheid is dat voorwaarden wegvallen (duh). En als voorwaarden wegvallen, dan bestaat onvolmaaktheid niet meer. Want alles is mooi en alles is goed. Maar zodra alles mooi en goed is, dan is eigenlijk niets meer mooi en goed. Want mooi en goed verliezen hun waarde als het tegenovergestelde, of datgene in mindere mate, niet meer mogelijk is (als niets meer niet mooi of goed kan zijn)

Dat is het geen onvolmaaktheid waar je van probeert te houden, maar dan probeer je kunstmatige perfectie te creëren.

De paradox is hier dus, dat wanneer je probeert te “houden van” je onvolmaaktheid door voorwaarden weg te strepen, dan kan onvolmaaktheid niet meer bestaan. En als je een leven schept waar onvolmaaktheid niet meer bestaat, dan houd je niet van je onvolmaaktheid, maar dan ontwijk je het juist.

Het tweede probleem dat met onvoorwaardelijkheid ontstaat is dat we in een lastig dilemma worden geforceerd. Namelijk dat we dezelfde maatstaf voor andere mensen moeten gebruiken óf dat we een andere maatstaf voor ander mensen moeten gebruiken.

Gebruiken we dezelfde maatstaf ook voor andere mensen, dan houden we dus van iedereen, ongeacht hoe iemand is, wat diegene doet en hoe diegene eruit ziet. Liefde verliest daarmee zijn waarde. Want als we van iedereen houden, dan houden we van niemand.

Gebruiken we een andere maatstaf voor andere mensen, dan kun je spreken van een dubbele standaard. Dit betekent dat wij weg kunnen komen met gedragingen, keuzes en resultaten waar we anderen dan op af kunnen rekenen. Oftewel, andere mensen krijgen liefde onder bepaalde voorwaarden en wij verdienen onvoorwaardelijke liefde.

Het is best interessant om eens na te denken over wat beide situaties voor impact zouden hebben op onze relaties.

Waarden in het leven

Waarden definieer ik als idealen/overtuigingen die door een persoon, samenleving of groep als nastrevenswaardig worden beschouwd. Het zijn opvattingen over wat belangrijk is en centraal zou moeten staan in hoe we ons gedragen.

Ik vind waarden een van de meest interessante onderwerpen om over te lezen en over na te denken, omdat ik denk dat het hanteren van goede waarden en weten hoe we ons daar naar kunnen gedragen ons bestaan zinvol (en dus dragelijk) maakt. Goede waarden vormen een soort ankerpunt voorbij de subjectieve realiteit van de mens.

Zo zei filosoof Kant (is echt een badass) bijvoorbeeld dat waarden universeel zijn en in de loop der tijd vrijwel geen veranderingen ondergaan. Waarden zijn, volgens Kant, niet afhankelijk van historische, economische of culturele factoren; ze zijn nergens van afhankelijk. Waarden worden niet bepaald, ze zijn bepalend. Ze zijn niet aan voorwaarden gebonden, maar stellen zelf de voorwaarden. Waarden zijn absoluut. En dus niet afhankelijk van onze subjectieve realiteit (meningen, interpretaties en gevoel).

Goede waarden bieden, zoals ik net al zei, dus een soort ankerpunt voorbij onze subjectieve realiteit. En dat is handig, want dan kan je overeenstemming vinden met andere, ongeacht de verschillen in hoe we de wereld ervaren.

Waarden, zoals Kant ze beschrijft, zijn een doel op zich. Het zijn waarden die we hanteren omwille van de waarden zelf (en niet om iets anders te bereiken).

Kant stelt dat de zin van het bestaan samenhangt met verschijnselen die een doel op zich zijn en met activiteiten die we doen omwille van de activiteit zelf. Psycholoog Svend Brinkmann is het hier mee eens en nam dit als de stelling van zijn boek Standpunten, dat ik eerder benoemde in deze blog.

Misschien kunnen we waarden wel beschrijven als een bril waar we de wereld door zien. Een soort filter dat bepaalt wat wel en niet belangrijk is van wat zien, horen en voelen. Dat kompas, waar ik het eerder over had. Kiezen we eerlijkheid, geduld en gerechtigheid dan zien we alles vanuit het perspectief van eerlijkheid, geduld en gerechtigheid. Kiezen we onszelf (of ons uiterlijk) als waarden, zullen we de wereld vanuit dat perspectief zien.

Waarom zijn waarden in de context van self-love zo belangrijk?

Onszelf als waarde nemen om het leven aan te waarderen impliceert dat we zelf nastrevenswaardig zijn en dat wij zelf centraal staan in hoe we ons zouden moeten gedragen. Dit vind ik een risicovolle waarde, omdat wij zelf alles behalve absoluut zijn. De mens is namelijk sterk afhankelijk en aan voorwaarden gebonden. Dat maakt ons relatief, in plaats van absoluut (zoals Kant beschrijft).

Als we iets centraal stellen in ons leven dat relatief is (zoals onszelf), dan leven we dus naar iets dat zwaar onderhevig is aan verandering. De waarden stelt in dit geval niet de voorwaarden van ons gedrag (zoals bij eerlijkheid), maar is zelf voorwaardelijk.

Er is bij self-love dus geen objectieve manier om te beoordelen of wij ons naar onze waarde gedragen. Dat zorgt voor een gebrek aan richting. Het zorgt voor een gebrek aan dat ankerpunt voorbij onze subjectieve realiteit. Eigenlijk is het gebrek aan een kompas. Dit maakt het moeilijk om te navigeren door het leven, want in welke richting moeten we ons dan bewegen als de richting steeds blijft veranderen?

Als we onszelf als waarde nemen om het leven aan te waarderen, dan zien we sociale gelegenheden, relaties, voedsel, drinken en andere leefstijl gerelateerde zaken allemaal vanuit het perspectief van onszelf (of ons uiterlijk). En omdát we als mens relatief zijn, vergelijken we onszelf met alles en iedereen. Nou is dat vergelijken an sich niet zo’n probleem, want dat doen we allemaal wel. Maar wanneer het resultaat van deze vergelijking de waarde van het leven bepaalt, dan worden we toch wel erg vatbaar voor ontevredenheid over en oneindige drang tot verbetering van onszelf.

Dat is waarom het hanteren van waarden als rijkdom, gespierdheid, uiterlijk, kennis en alles dat relatief is (in plaats van absoluut) en binnen de subjectieve realiteit van de mens ligt, gemakkelijk kan leiden tot onzekerheid en de oneindige drang om te willen verbeteren en naar meer te streven. De ratrace, zoals we dat soms mooi noemen.

Het hanteren van dit type waarde is mijn inziens helemaal niet per se slecht. En ik kan helemaal niet zeggen dat ik vrij van deze waarden ben. En juist daarom weet ik uit ervaring dat het hanteren van dit type waarden met (vaak) nare verantwoordelijkheid komt – namelijk het dragen van deze ontevredenheid over mijn eigen situatie en constante drang deze te willen verbeteren. Het is een positie van schaarste, waar tevredenheid over mezelf en mijn situatie altijd nét buiten handbereik lijkt te vallen.

Waarden en lijden

“Waarden geven toegang tot waar we kunnen lijden”

Het hanteren van een bepaalde waarde in het leven gaat áltijd gepaard met een onvermijdelijk lijden.

De realiteit is namelijk dat we niet van iets kunnen houden (zoals onszelf, bij self-love) zonder het belangrijk te maken in ons leven. En we kunnen iets niet belangrijk maken in ons leven zonder dat we vatbaar worden voor lijden op dat gebied.

We kunnen onze relatie niet waarderen en tegelijkertijd nooit ontevreden zijn over hoe het met de relatie gaat. We kunnen rijkdom niet waarderen en tegelijkertijd nooit ontevreden zijn over hoe rijk we zijn.

Waarden kiezen gaat eigenlijk over het kiezen van struggles. Het kiezen van uitdagingen. Het kiezen van leed. We lijden, omdát we het juist belangrijk vinden dat het goed gaat met datgene dat we kiezen te waarderen.

Het is onvermijdelijk om ontevreden te zijn over het uiterlijk als we uiterlijk als waarde hanteren.

Self-love is een concept dat deze paradox van het hanteren van waarden probeert te omzeilen, maar zadelt mensen op met een onoplosbaar probleem.

Namelijk dat we van iets moeten houden en het accepteren zoals het is. Wat dus per definitie niet gaat als je een relatieve waarde zoals uiterlijk als waarde hanteert. De enige manier om ons uiterlijk te accepteren en ervan te houden is het uiterlijk niet meer centraal te stellen in het leven. Het niet meer als waarde te hanteren. Absolute waarden die een ankerpunt vormen buiten onze subjectieve realiteit.

Willen we van onszelf (of ons uiterlijk) houden? Dan moeten we andere waarden kiezen dan onszelf.

Willen we uiterlijk als waarde stellen? Accepteer dan gewoon dat we nooit echt van ons uiterlijk zullen houden. En dat is ook helemaal niet erg. Dat is namelijk de pijn, de uitdaging, die we kiezen door uiterlijk als waarde te hanteren.

Zoals dat we een bepaalde pijn en uitdaging kiezen als we rijkdom, goede relaties of eerlijkheid als waarde hanteren.

Zelf heb ik jarenlang aan bodybuilding gedaan. Een sport waar mijn uiterlijk beduidend de waarde van mijn leven bepaalde. Jarenlang heb ik geprobeerd de paradox van waarden te omzeilen door van mezelf en mijn uiterlijk te houden, maar dat mocht niet baten.

Pas toen ik iets vond dat ik belangrijker vond dan mezelf, leerde ik van mezelf (en mijn uiterlijk) te houden. Pas toen ik iets vond dat ik belangrijker vond dan mijn uiterlijk leerde ik hoe ik mijn leven niet waardeerde aan de hand van mijn uiterlijk.

Dat is een lang proces geweest. En ergens heb ik nog wat oude journals liggen over hoe ik mij voelde tijdens dat proces. Als ik ze vind, dan zal ik ze publiceren. Tot dan, hoop ik dat je een wat helderder beeld hebt over wat self-love precies betekent. Ik heb dat in ieder geval wel, na het schrijven van deze blog.

Voeg je bij de 100+ mensen die twee blogs per week toegestuurd krijgen.


Facebook
Twitter